پروتئین مورد نیاز ورزشکاران

مدتها است این عقیده بین مردم رواج دارد که پروتئین مصرفی بالاتر قدرت و کارائی ورزشکاران را افزایش می دهد . متخصصین علوم تغذیه و فیزیولوژیستها اظهار می دارند هیچ دلیل و مدرکی که این ادعا را اثبات کند وجود ندارد و پروتئین مورد نیاز جهت رشد ماهیچه ها از طریق همین غذاهای معمولی قابل تامین است .
جداول “RDA” ( میران توصیه روزانه مواد غذایی ) سال ۱۹۸۹ پروتئین پیشنهادی روزانه را حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد کل انرژی در نظر گرفته و هیچ تفاوتی برای فعالیتهای مختلف قائل نشده است .

نیازهای پروتئینی در ورزشهای استقامتی

تحقیقات اولیه نشان می داد تعادل ازت در شروع فعالیتهای نسبتا سنگین کاهش می یابد . در نتیجه برخی از محققین عقیده داشتند پروتئین مصرفی نیز باید افزایش یابد . با گذشت ۲ هفته از شروع تمرینات تعادل ازت بدون هیچ گونه تغییر در الگوی غذایی به حالت عادی خود بازگشت . با ادامه تمرینات تعادل ازت باز هم بالاتر رفت و این تصور را بوجود آورد که شاید نیاز ورزشکاران حتی کمتر از افراد عادی باشد . تحقیقات اخیر نشان می دهد هر چه فعالیت شدید تر باشد نیاز به پروتئین افزایش می یابد . سؤال بعدی تعیین میزان این افزایش بود . ارزیابی تعادل ازت ( نیتروژن دریافتی از طریق غذاهای پروتئینی به پروتئین دفعی از بدن ) در یک ورزشکار حرفه ای که روزانه تا ۷۵ درصد حجم کل اکسیژن ماکزیمم فعالیت می کند نشان داد این تعادل با مصرف ۰٫۹۴ گرم پروتئین به ازای هر کیلو گرم وزن بدن او برقرار خواهد شد .

انرژی مصرفی درمیزان نیاز به پروتئین نقش بسیار مهمی دارد . اگر انرژی دریافتی تنها ۱۰۰ کیلو کالری کمتر از نیاز واقعی تنظیم شود ، چنانچه پروتئین مصرفی به دو برابر نیاز واقعی هم افزایش یابد باز نیاز پروتئینی ورزشکار را تامین نخواهد کرد .عامل دیگری که ممکن است موجب افزایش نیاز به پروتئین در ورزشکاران استقامتی شود این است که پروتئینهایی که خود در انقباض ماهیچه ها دخالت دارند ممکن است در طی ورزشهای طولانی شکسته شوند . این مسئله بخصوص اهمیت انرژی کافی در جلوگیری از به هدر رفتن پروتئین در طول ورزش را اثبات می کند.

نیازهای پروتئینی در ورزشهای قدرتی
در خصوص مصرف بالای پروتئین درورزشهای قدرتی زیاد قصه سرایی شده است .
بررسیها نشان می دهد در کشورهای مختلف ورزشکاران این رشته بین ۱٫۲ تا ۳٫۴ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن خود مصرف می کنند . این اعتقاد بیشتر بصورت دهان به دهان یا تبلیغات ریشه دوانده و اکثر ورزشکاران عقیده دارند مصرف پروتئین بیشتر باعث حجیم تر شده ماهیچه ها می گردد . نیاز به پروتئین در ورزشهای قدرتی از دو دید قابل بررسی است .
۱- نیاز به پروتئین به منظور حفظ تعادل ازت و نگهداری بافتهای موجود
۲- نیاز به پروتئین به منظور ایجاد تعادل مثبت ازت و افزایش بافت ماهیچه ای

در ورزشکاران حرفه ای تعادل ازت (نیتروژن) با همان مقدار پروتئین که در افراد غیر ورزشکار لازم است برقرار می شود . اما در ورزشکارانی که تازه شروع به فعالیت کرده اند پروتئین مورد نیاز برای برقراری این تعادل تا حد زیادی به شدت فعالیت بستگی دارد . بررسیها نشان می دهد ورزشکاران جوان و مبتدی که ۶ روز در هفته و هر روز ۱٫۵ ساعت بدن سازی کار می کنند حدود ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلو گرم وزن بدن به پروتئین نیاز داشته باشند .در تحقیقات انجام شده مشخص شد زمانیکه پروتئین دریافتی از مرز ۱٫۴ گرم به ازای کیلو کیلو گرم وزن بدن بگذرد ، سنتز پروتئین دیگر افزایش نخواهد یافت.

اینکه گفته می شود چرا برخی ورزشکاران در نتیجه استفاده از این ترکیبات نتایج شگفت انگیزی میگیرند در واقع باید گفت استفاده از مکملهای پروتئینی بطور غیر مستقیم انرژی دریافتی ورزشکار را بالا می برد بنابراین هر گونه تاثیر مثبت این مکملها ناشی از سهمی است که در تولید انرژی پیدا میکند آنهم منوط به اینکه ورزشکار دچار کمبود انرژی بوده باشد . در اینجا لازم است به این نکته اشاره کرد که مصرف پروتئین بمنظور تولید انرژی راندمان ضعیف و هزینه زیادی هم از نظر اقتصادی و هم از نظر متابولیکی برای بدن دارد.

مقدار مورد نیاز پروتئین برای یک ورزشکار
پس از اینکه فرد ورزشکار از میزان انرژی مورد نیازش اطلاع کافی به دست آورد، بایستی ۱۵ تا ۱۷ درصد میزان انرژی را به دست آورده ، تقسیم بر عدد ۴ کند ، عدد به دست آمده گرم پروتئین مورد نیاز
ورزشکار است که باید از طریق غذا در طول روز تامین شود. برای ورزشکارانی که نیاز به افزایش حجم عضلات دارند، از ۱۷ درصد و برای دیگر ورزشکاران از ۱۵درصد انرژی، برای محاسبه پروتئین مورد نیاز باید استفاده کرد.
۱۷ – ۱۵ درصد میزان انرژی مورد نیاز ورزشکار (تقسیم بر) ۴ = گرم پروتئین مورد نیاز ورزشکار

منابع غذایی پروتئین ها
پروتئین ها بخشی از ترکیبات مواد غذایی هستند که با مقدارهای مختلف در آنها موجودند. پروتئین های دارای منشاء حیوانی کیفیت خوبی دارند.
با وجود این بعضی از مواد غذایی گیاهی (حبوبات، غلات، نان…) دارای مقادیر کمی پروتئین هستند که ارزش حیاتی آنها پایین تر از پروتئین های حیوانی است، اما به مقدار آنها جالب توجه هستند. در مورد منابع غنی از پروتئین بطور کامل توضیح می دهیم:
۱-گوشت قرمز
گوشت های گاو، گوسفند، اسب، صرف نظر از آنکه چه قسمتی از بدن حیوان باشد، دارای ویژگیهای تغذیه ای شبیه به هم هستند. مزّیت
تغذیه ای گوشت به غنای پروتئینی آن بستگی دارد (۱۵ تا ۲۰% گوشت، پروتئین است).
گوشت غنی از فسفر، آهن و ویتامین های گروه B (مخصوصاً B1 ) است. میزان چربی های آن بر حسب نوع حیوان و قسمت بدن به طور قابل توجهی متغیراست.
به طور متوسط ۱۷۰ کیلوکالری برای هر ۱۰۰ گرم، انرژی تولید می کند. ارزش غذایی « گوشت قرمز برابر گوشت سفید» است. گوشت کاملاً پخته شده همان ارزش گوشت خام یا گوشتی را دارد که مختصراً پخته شده باشد. اما پختن کامل برای از بین بردن انگل ها (مخصوصاً تنیا ) لازم است.

۲- فرآورده های امعاء و احشاء، ماکیان و گوشت شکار
الف) امعاء و احشاء: زبان و دل دارای ارزش تغذیه ای نزدیک به گوشت هستند.
– جگر از جالب ترین احشاء است.
به همین جهت است که مصرف یک بار در هفته آن را برای ورزشکاران توصیه می کنیم (اما نباید بیش از یک بار در هفته مصرف گردد چون دارای نوکلئو پروتئین ها و کلسترول است).
جگر یک منبع قابل توجه پروتئین( ۲۰ تا ۲۲ درصد)، آهن، عناصر کمیاب، فسفر، ویتامین های گروه B (B1, B2, B6, pp, B12) و ویتامین A است. جگر بره دارای ارزش تغذیه ای معادل جگر گاو(غنی ترین جگر) است.
– امعاء و احشاء دیگر: پاچه، کله، سیرابی، و مغز از نظر بافت عضلانی فقیر، اما غنی از نظر نوکلئو پروتئین ها هستند و قابل مقایسه با ارزش تغذیه ای جگرنمی باشند. پس آنها را باید خیلی کم مصرف کرد. چون دارای چربی زیاد (کلسترول بالا) هستند، خصوصا در زمان پیش از مسابقات نباید مصرف شوند.
ب) ژامبون ها و سوسیس های خشکی که خیلی چرب نیستند، می توانند جایگاهی در تغذیه ورزشکاران داشته باشند، ولی سطح پروتئین آنها پایین است و ضمنا در دراز مدت باعث ایجاد سرطان های دستگاه گوارش می شوند.
ج) ماکیان: گوشت ماکیان دارای ارزش تغذیه ای نزدیک به گوشت قرمز است، البته میزان چربی در گروهی از آنها مثل جوجه کبوتر و بوقلمون کم (۶ تا ۱۲ درصد) و در مرغ، غاز و اردک بالا (۱۸ تا ۳۲ درصد) می باشد. میزان اسیدهای چرب غیر اشباع آنها یکی از نکات مثبت است.
د) گوشت شکار کم چربی است: مانده آنها نباید مصرف گردد، به صورت بریان یک منبع عالی پروتئین است.

۳- ماهی ها
ارزش تغذیه ای ماهی مشابه گوشت است. ماهی غنی از پروتئین (۱۵ تا ۲۰ درصد)، فسفر، گوگرد، آهن (آهن کمتری نسبت به گوشت دارد)،
مس و ید است، همچنین غنی از ویتامین های گروه B می باشد. ماهی های چرب حاوی مقادیر قابل توجهی ویتامین های A وD هستند.
ارزش انرژی زایی ماهیها برحسب میزان چربی آنها از ۸۰ تا ۲۰۰ کیلوکالری برای هر ۱۰۰ گرم متغیر است، اما در هر حال این چربی ها با ارزش هستند، چون دارای اسیدهای چرب با یک پیوند دوگانه و یا چند پیوند دوگانه هستند و در بین اسیدهای چرب دارای چند پیوند دوگانه، اسیدهای چرب امگا– ۳ وجود دارد.
در پخت ماهی نیز باید همان نکات احتیاطی که در مورد گوشت توصیه شده رعایت کنید: ماهی را کباب کنید یا در فر یا با بخار آب طبخ نمایید.
از کاربرد سس ها، سرخ کردن و در آب نمک خواباندن ماهی که موجب مشکل شدن هضم آن می گردد خودداری کنید.

۴-تخم مرغ
ارزش تغذیه ای آن خیلی نزدیک به مواد غذایی است که قبلاً مورد مطالعه قرار دادیم. تخم مرغ حاوی ۱۴ درصد پروتئین است، که از نظر کیفیت بهترین بوده و بیشترین تعادل اسیدهای آمینه در بین تمام مواد غذایی را داراست.
چربی های آن (۱۲ درصد) در زرده تجمع یافته اند و سفیده عملاً فاقد چربی است. آنچه مربوط به املاح می گردد: سدیم عمدتاً در سفیده وجود دارد، آهن، پتاسیم و کلسیم به مقدار خیلی کم در سفیده وجود داشته و می توان گفت که فقط در زرده وجود دارند.
زرده همچنین از نظر ویتامین ها غنی تر است: دو سوم ویتامین های B1 ، B2 و کل ویتامین های A و D در زرده وجود دارد. تخم مرغ تازه یا «خیلی تازه» که دارای تاریخ بسته بندی است دارای بیشترین ضمانت می باشد.
به استثناء موارد عدم تحمل، تخم مرغ تازه و خوب تهیه شده، پخته شده بصورت نرم یا سفت، دارای هضم آسان است. و این مسأله تخم مرغ را غذای مناسبی برای زمان تمرین و پیش از مسابقات می کند. یادآوری می کنیم که پروتئین های سفیده تخم مرغ اگر پخته نباشد، توسط بدن قابل استفاده نیست. تخم مرغ بکار رفته در مخلوط های غذایی مثل سوپ ها، دسرها، شیرینی های سبک (بدون خامه) همیشه خوب هضم می گردد.

۵-فرآورده های لبنی
لبنیات منابع پروتئین، با ارزش حیاتی بالا هستند و بخصوص از نظر کلسیم تا حد قابل توجهی غنی می باشند. کلسیم موجود در لبنیات بهترین شرایط جذب را دارد و با فسفر متعادل بوده و با مقدار کمی ویتامین D همراه است.
اگر فرد ورزشکار تمایل بیشتری به مصرف لبنیات داشته باشد، می توان بخشی از سهم گوشت را با لبنیات جایگزین کرد، ولی نمی توانیم به جای لبنیات گوشت را توصیه کنیم، چون ورزشکار دچار کمبود کلسیم می شود.
جایگزین های (معادلین) موادغذایی لبنی:
یک چهارم لیتر شیر معمولی را می توان با مواد زیر جایگزینی کرد:
۱۲۰ گرم شیر تغلیظ شده بدون شکر؛
۸۰ گرم شیر تغلیظ شده دارای شکر؛
۳۰ گرم شیر خشک؛
دو فنجان کوچک ماست؛
۴ بسته کوچک پنیر تازه؛
۵۰ گرم پنیر با بافت سفت یا نیمه سفت؛
دو سهم کوچک خامه

منبع: شبکه اینترنتی راسخون